U vreme kada su Turci palili srpske manastire i pokušavali da unište sve što je srpsko, u gustoj šumi pored Manastir Rača monasi su pronašli svoj način da sačuvaju veru, kulturu i pismenost.
U kelijama ovog manastira nastala je čuvena Račanska prepisivačka škola, jedno od najznačajnijih kulturnih središta srpskog naroda pod osmanskom vlašću.
Poreklo i značaj
Račanska škola formirala se u drugoj polovini 17. veka, a prvi poznati rukopis potiče iz 1642. godine, delo Kirijaka Račanina.
Monasi su prepisivali crkvene knjige i tekstove, čuvajući bogosluženje i time održavajući duhovni život naroda.
U poređenju sa bogatom carigradskom skriptorijom, račanski prepisivači radili su uz minimalne resurse — samo hartiju, papir i sopstvena znanja — što njihov rad čini izuzetnim kulturnim dostignućem.
Život i rad prepisivača
Prepisivači su radili sklonjeni od očiju osvajača.
Skriveni u šumi oko skita Svetog Đorđa, monasi su danju radili na poljoprivredi i stočarstvu, a noću po svjetlosti luča prepisivali knjige.
Prema svedočenju turskog putopisca Evlije Čelebije, oko 300 monaha-prepisivača radilo je u ovim uslovima i tako oko četiri decenije čuvalo pismenost i tradiciju.
Račanska škola je bila prepoznatljiva i van granica Srbije — njihovi rukopisi su bili traženi, a prodaja knjiga pomagala je finansiranje manastira.
Nasleđe i uticaj
View this post on Instagram
Nakon prve Velike seobe Srba 1690. godine, monasi su napustili manastir i osnovali prepisivačku školu u Sent Andreji, gde su se formirali neki od najistaknutijih prepisivača srpske pismenosti.
Iako mnogi originalni rukopisi više ne postoje u Rači, dela Račanske škole danas se čuvaju u brojnim bibliotekama i riznicama. Ovaj kulturni fenomen predstavlja jedno od najvažnijih poglavlja u očuvanju srpske književnosti, jezika i identiteta tokom teških istorijskih perioda.